Hooikoortsplanten en Weer

Plantensoorten die allergeen pollen produceren

klik op plaatje voor een zoom

Foto's: J. Derksen
Hooikoorts krijg je alleen van pollen van planten die windbestuivers zijn, soms van amfifiele soorten (met bestuiving zowel door wind als insecten), Gelukkig zijn er van de planten die én windbestuivers zijn, én veel pollen produceren, maar weinig soorten waarvan het pollen ook nog allergeen is (hooikoorts verzoorzakend is; zie tabellen hieronder). Met pollen van insectenbestuivers, zoals die van de meeste siergewassen met kleurrijke bloemen, zul je niet gauw direct in aanraking komen en bovendien staat dit pollen bekend om weinig of niet allergeen te zijn. Maar er zijn uitzonderingen, zoals bijvoorbeeld de Paardenbloem waarvan het pollen van de fel gele bloemen (maar niet de vruchten in de "paraplu" bolletjes; video) hooikoorts veroorzaakt. Sommige soorten planten die op het eerste gezicht hooikoortspatiënten afschrikken doordat ze opvallend veel pollen in de lucht verspreiden, blijken geen (of zelden) hooikoorts te veroorzaken. Voorbeelden hiervan zijn de Es (Fraxinus excelsior; video, beschrijving), Populieren (Populus sp.; video, beschrijving) en Taxus of Venijnboom (Taxus baccata; video, beschrijving, SEM foto pollen) en als matig allergene soort de Grove den (Pinus sylvestris; video). Hoewel de allergeniciteit van deze soorten iha laag is, zijn sommige mensen weldegelijk gevoelig voor het pollen . En andersom is het ook waar dat de ruime meerderheid van de bevolking geen last van hooikoorts heeft, ook niet wanneer deze personen in aanraking komen met sterk allergene pollenkorrels.

De plantensoorten die in Nederland en België het vaakst hooikoortsklachten veroorzaken zijn in de twee tabellen hieronder opgenomen: boven gerangschikt in groepen van sterke naar zwakkere allergeniciteit, onder met links naar video's, beschrijvingen van de planten en foto's van de pollenkorrels onder de scanning elektronen microscoop. In zuidelijke landen zijn naast Grassen, Klein Glaskruid, Groot Glaskruid en Olijf de belangrijkste bronnen van hooikoorts pollen (zie filmpje "Vakantiepollen" op pollennieuws). Let op, wees erop bedacht dat deze lijst niet volledig is en houd rekening met individuele verschillen in specifieke gevoeligheid en (kruis)reacties.
 
Belangrijkste hooikoorts veroorzakers in Nederland en België
De Grassen (behorend tot de Grassenfamilie = Poaceae of Gramineae), bijv. Kropaar pollen, één van de belangrijkste veroorzakers van hooikoorts (mei-herfst).
De Berken, met name de Ruwe en de Zachte Berk, die in het voorjaar bloeien. Foto: Berk pollen
De Bijvoet die in de zomer bloeit. Foto: Bijvoet pollen
De Elzen, bijv. de Zwarte en de Grauwe Els, die beiden al in de winter hooikoorts veroorzaken. Foto: Els pollen
De Hazelaar, die vroeg in het jaar bloeit. Foto: Hazelaar pollen
De Weegbreeën, die bloeit van mei tot september. Foto: Smalle Weegbree pollen
Zuringsoorten, die bloeien vooral in mei en juni, maar sommige wel tot oktober. Foto: Zuring pollen
Mate van allergeniciteit (1) en voorkomen van klachten van
laag / zelden (0-1) naar
hoog / frekwent (4-5)
 

Noot 1: Allergeniciteit = hoe zwaar allergie veroorzakend
Noot 2: Elzen en Hazelaars behoren beiden tot de Berkenfamilie of Betulaceae; Allergie voor Elzen- en Hazelaarpollen manifesteert zich meestal alleen bij personen die al allergisch zijn voor Berkenpollen. Dit geldt ook ten aanzien van Eikenpollen. Meer over kruisreacties bij natuurkalender.nl
Noot 3: In zuidelijke landen wordt hooikoorts ook door andere planten veroorzaakt, met name door olijfbomen en cypressen.

 
Klik in de tabel hieronder op de pijltjes ↑ ↓ om te sorteren op alfabetische volgorde, mate van allergeniciteit of maand
Plantensoorten met allergeen pollen
Wetenschap.
naam

 
 
Alfabetisch ↑ ↓
Nederlandse
naam

 
 Alfabetisch ↑ ↓
Allergeniciteit
0-5

 
Sorteren ↑ ↓
Bloei
maand(en)

 
Sorteren ↑ ↓
Boom/
Heester

Gras
Kruid

Sorteren ↑ ↓
Video (1)
Flora (2)
(Links)
SEM (3)
 
 
 
Alnus glutinosa
Alnus incana
Zwarte Els
Grauwe Els
02-03-04 Boom/
Heester

Wilde planten
SEM foto van Zwarte Els
Alopecurus pratensis Grote Vossenstaart 04-05-06-08-09 Gras
Wilde planten
 
Ambrosia sp. Ambrosia 08-09-10 Kruid
Wilde planten
SEM foto van Ambrosia pollen
Anthoxanthum odoratum Gewoon Reukgras 04-05-06 Gras
Wilde planten
 
Arrhenatherum elatius Glanshaver 05-06-07-08-09
Gras
Wilde planten
 
Artemisia vulgaris Bijvoet 06-07-08-09 Kruid
Wilde planten
SEM foto van Bijvoet pollen
Betula sp. Berk 04-05 Boom/
Heester

Wilde planten
SEM foto van Ruwe Berk pollen
Bromus hordeaceus Zachte Dravik 05-06-07 Gras
Wilde planten
 
Carpinus betulus Haagbeuk
04-05 Boom/
Heester

Wilde planten
 
Cedrus sp. Ceder 08 Boom/
Heester

Wiki
SEM foto van Libanonceder pollen
Corylus avellana Hazelaar 01-02-03-04 Boom/
Heester

Wilde planten
SEM foto van Hazelaar pollen
Cynosurus cristatus Kamgras 06-07-08-09-10 Gras
Wilde planten
 
Dactylus glomerata Kropaar 04-05-06-07
Gras
Wilde planten
 
Elytrigia repens Kweek 06-07-08 Gras
Wilde planten
 
Holcus lanatus Gestreepte Witbol 05-06-07-08 Gras
Wilde planten
 
Holcus mollis Gladde Witbol 06-07-08 Gras
Wilde planten
 
Lolium multiflorum Italiaans Raaigras 06-07-08-09-10 Gras
Wilde planten
 
Lolium perenne Engels Raaigras 06-07-08-09 Gras
Wilde planten
 
Parietaria judaicaKlein glaskruid 05-06-07-08-09-10 Kruid
Wilde planten
 
Parietaria officinalisGroot glaskruid 06-07-08-09-10 Kruid
Wilde planten
 
Phleum sp. Timoteegras 06-07-08 Gras
Wilde planten
 
Plantago lanceolata Smalle Weegbree 05-06-07-08-09 Kruid
Wilde planten
SEM foto van Smalle Weegbree pollen
Poa annua Straatgras 04-05-06-07-08-09-10 Gras
Wilde planten
 
Poa pratensis Veldbeemdgras 05-06-07 Gras
Wilde planten
 
Quercus robur
Quercus petraea
Zomer- en wintereik

variable
04-05 Boom/
Heester

Wintereik
Zomereik
wilde-planten.nl
 
Rumex acetosa
Rumex acetosella
Rumex crispus
Rumex obtusifolius
Veldzuring
Schapenzuring
Krulzuring
Ridderzuring
05-06 Kruid
Veldzuring
Schapenzuring
Krulzuring
Ridderzuring
SEM foto van Schapenzuring pollen
Salix viminalis Katwilg
03-04 Boom/
Heester

Wilde planten
SEM foto van Schietwilg pollen
Secale cereale Rogge 05-06 Gras
Wiki
 
Tilia sp. Linde
(Winter-, Zomer- en Hollandse Linde)

06-07 Boom/
Heester

Wilde planten
SEM foto van Hollandse Linde pollen
Urtica dioica Grote Brandnetel 06-07-08-09-10 Kruid
Wilde planten
 
Zea mays Mais 07-08 Gras
Wiki
SEM foto van Mais pollen
  • (1)Video presentaties: video's van Pollennieuws.nl ©, met informatie over hooikoortsverwachting, de pollenplant van de week en pollen (in het Nederlands).
  • (2)Flora: verwijzingen naar Wilde-planten.nl (in het Nederlands) of subsites uit Wikipedia. Wilde-planten.nl bevat een zoekbare database waarin ong. 1800 wilde planten uit België en Nederland beschreven worden (eigenschappen, biotoop en verspreiding van elke soort) en waarin ook foto's getoond worden van de habitus, de bloeiwijze, de zaden en meer.
  • (3)SEM: foto's (©) van pollenkorrels afkomstig van de collectie van dr. J. Derksen (Radboud Universiteit Nijmegen) die dit materiaal via deze site ter inzage gesteld heeft.

 

Literatuur/referenties

  • Derksen, J., Wissen, H. van en Marijnissen, J. 2007. Pollen en hooikoorts. Tirion, Baarn. ISBN : 9789052106670. 126 pp.
  • Wodehouse, Roger P. 2007. Hayfever Plants. READ BOOKS, ISBN 140676678X, 9781406766783, 272 pp. (Over het gebied van de Verenigde Staten van Amerika)
     
    Webpagina's en SEM foto's: Jan Derksen en Elisabeth Pierson
    Thumbnails van planten: Ben Goossens (originele foto's op pollennieuws.nl gebruikt met toestemming)
    Webontwikkeling: Remco Aalbers
  • http://www.vcbio.science.ru.nl/virtuallessons/pollenplants/print/

    laatst aangepast: 1 okt 2013